Home

Chalandamarz

Las rischs dal Chalandamarz chattainsa i’l temp pajaun, tals Romauns. Il mais marz d'eira dedicho a Mars, il dieu dal sulagl e da la guerra. Tenor il chalender giuliaun cumanzaiva l’an in marz ed in regiuns pü chodas cumainza in quel temp eir la prümavaira. Quel evenimaint gniva celebro cun festas pumpusas, ruvand a Mars per la benedicziun da champs, preda e muaglia.
Ils Romauns sun rivos eir in nossas regiuns ed haun lascho inavous stizis da lur üsaunzas. S-chelland e giaschland vegnan scurrantedas figüras invisiblas, la canera dess fer temma a l'inviern e la früttaivlezza dess gnir sdasdeda.

Il Chalandamarz da Samedan simbolisescha üna chargeda d’alp. Cur cha Samedan d’eira auncha pü pitschen, bastaiva ün tröp per ir da ches’in chesa, hoz vainsa duos e perque eir duos sains e duos chaschiers.
Il pü vegl es il prüm sain, il seguond vegl il prüm chaschier e’l terz es il patrun. Zieva seguan il seguond sain, il seguond chaschier, alura ses chavals e l’ultim auncha per mincha tröp och pesters.
Tuot ils oters portan üna s-chella, els sun las vachas. Sain, chaschier, patrun e chavals paun be dvanter scolars, chi haun frequento tuot il temp da scoula a la scoula cumünela. Quels chi faun il gimnasi sun pesters.

Las mattas faun lur granda lavur aunz il Chalandamarz. Ellas staun uras ed uras a stordscher föglina per föglina per fer las rösas chi orneschan chapütschas, chapels, s-chellas e la schlitta dals chavals.
Las mattas da la nouvevla classa faun al di da Chalandamarz cruschigna e gianter per lur cumpagns da classa.

„... e scha nu'ns dais ünguotta, schi’l luf as sbluotta“. Ma tuots daun qualchosa. Las mangiativas vegnan transpurtedas culla schlitta sün scoula e’ls raps vegnan ramassos dals chaschiers. Traunter las 16.15  e las 16.30, zieva l’ultima chanzun sün Plaz, guarda minchün da river uschè svelt scu pussibel sün scoula. Lo vegnan las s-chellas implidas cullas mangiativas ramassedas, pü granda cha la s-chella es, e pü chi ho lö. Ils raps ramassos vegnan druvos per ils viedis da scoula.

Il bal da Chalandamarz ho adüna lö la sanda zieva Chalandamarz. Ün'eivna aunz es il ballin da las scoulinas.
Al bal da Chalandamarz vain impustüt suto e las classas dispêras as partecipeschan ad üna producziun da teater. La culminaziun da la saira es la polonesa - chi po dürer fin trais quarts d’ura - e cuort aunz mezzanot vegnan chantedas per l’ultima vouta las chanzuns da Chalandamarz.
Las mattas da l'ultim an da scoula tiran aint il costüm engiadinais. La pü veglia sota la polonesa cul prüm sain, la seguond veglia cul chaschier ed uschè inavaunt. Tar tuot las otras classas dumanda mincha mat ad üna matta, sch’ella fess las rösas per el. La matta, chi fo las rösas, es la marusa da Chalandamarz e sota cun el la polonesa. Zieva il bal - scu dal rest eir zieva il cortegi - vaun ils iffaunts a chesa, per granda part sun els staungel morts. Per l’ultima classa cumainza mincha vouta però auncha ün’egna festa, sgür meriteda zieva nouv ans Chalandamarz.

Impreschiuns